Badanie przeprowadzone w latach 1961-1984 wiązały się z pogłębianiem wiedzy o historii Gliwic i okolicy, związków z całością ziem polskich oraz dokumentowaniem walki o wyzwolenie narodowe. Studia te znalazły odbicie w scenariuszach wielu wystaw czasowych, organizowanych przez dział, z okazji rozmaitych rocznic wydarzeń historycznych i narodowych oraz w publikacjach. Wszystkie dane z tego okresu zostały zgromadzone w formie maszynowej w archiwum działu.[1]
W ówczesnych badaniach poruszano różnorakie kwestie z pośród, których należy: Gliwice pod panowaniem Piastów Śląskich, ruch Husycki na Śląsku, Gliwice w pierwszych latach po wyzwoleniu.
Poza badaniami archiwalnymi, bibliotecznymi i terenowymi były prowadzone badania, w których zajmowano się między innymi takimi zagadnieniami jak: nazewnictwo ulic w Gliwicach czy szkolne i zakładowe izby pamięci i tradycji. Ponadto przez dział historii przygotowywane były różnego rodzaju opracowania na potrzeby władz administracyjnych i politycznych miasta. Niezależnie od wyżej opisanych prac badawczych prowadzone są systematyczne badania nad zbiorami, przydatne przy opracowywaniu katalogu naukowego.[2]
Spośród wielu, bardzo interesujących i ciekawych badań historycznych, przeprowadzonych przez pracowników działu historii gliwickiego muzeum postanowiłem opisać badanie przeprowadzone nad znaleziskiem groszy praskich. Jest to jedno z najpoważniejszych badań historycznych przeprowadzonych w gliwickiej placówce. Ponadto wybrałem je ponieważ jest ono bogate merytorycznie i opracowane w sposób, który pozwala mi na przedstawienie go w przystępny i wyczerpujący sposób.
Badania zostały przeprowadzone przez dział historii w 1964 roku, a protokół z badań został przygotowany przez pana Piotra Boronia i znajduje się w archiwach wyżej wspomnianego działu.
W 1963 w Błażejowicach, wsi położonej koło Toszka, podczas kopania rowu wodociągowego znalezione zostało naczynie, z którego posypały się monety. Po kilku dniach znaleziony skarb został przekazany do muzeum. Jak wynika z notatki zamieszczonej w miejscowym dzienniku znalezisko liczyła 107 sztuk groszy praskich , uznanych za emisję króla czeskiego Karola I. Powołana później komisja stwierdziła, iż znaleziono 108 groszy Karola I i jego syna oraz następcy Wacława IV.[3]
Skarb został wpisany do inwentarza zbiorów działu historii muzeum pod numerem H/1779/MGI. Przy opracowywaniu tego zespołu monet stwierdzono że składa się on ze 108 groszy Karola I, Wacława IV, Jerzego z Podiebradu i Władysława II Jagiellończyka.
Opisywany zespół został odnaleziony na głębokości 70-80 cm. Skarb z Błazejowic jest jednym z ponad siedemdziesięciu znanych znalezisk tego typu monet na terenie Śląska. Masowo tłoczone w Czechach grosze zostały wprowadzane w obieg w XiV i na początku XV wieku. Znalezisko z Błażejowic różni się od innych tego typu zespołów monet. Obok przeważającej liczby egzemplarzy emisji Karola I i Wacława IV zawiera dwie późniejsze monety Jerzego z Podiebradu i Wacława II Jagiellończyka. Najmłodsza z nich reprezentująca według typologii groszy Władysława II, wyznacza czas złożenia skarbu na lata po 1471 roku, a najprawdopodobniej przed 1480. Wszystkie tego typu znaleziska, które dotychczas odkryto obok groszy praskich zawierają, także inne rodzaje monet. Tak jednolity pod względem składu zespół został ogłoszony ewenementem na całym Śląsku. Wstępna ocena jak została przeprowadzona w 1964 roku określiła ilość znalezionych monet na 109 sztuk, w tym: 29 monet (27,1%) Karola I, 78 monet (72,9%) Wacława IV [4].
Na znalezisku zostały przeprowadzone badania metrologiczne. W wyniku tych analiz określona została przeciętna waga grosza, która wynosi 2,879 grama. Pod względem metrologicznym znalezisko z Błażejowic odpowiada skarbom z początków XV wieku, np. z Wodzisławia (woj. kieleckie) czy Inowrocławia. Znaczne wytarcie monet, powstałe na skutek długiego przebywania w obiegu, nie pozwoliło na kompletne określenie reprezentowanych przez nie typów. Lepiej pod tym względem wypadają starsze monety Karola I, jako wykonane z lepszego srebra. Oznaczenie typu w przypadku monet Wacława IV jest trudniejsze z uwagi na ich znaczenie wytarcie, a także ujednolicenie znaków. Jednak, ze znaków dających się zidentyfikować wynika, że skarb zawiera wszystkie typy groszy Wacława IV.
W przypadku każdego odkrytego skarbu istotnym jest zbadanie go w szerszym kontekście społeczno-gospodarczym, a także politycznym. Omawiane tutaj znalezisko jest pod tym kątem również interesujące. Skarb z Błażejowic posiada spore odniesienie do ówczesnych miejscowych stosunków gospodarczych. Ta mało znacząca obecnie wieś była w XV wieku ośrodkiem pozyskiwania żelaza. Można więc wnioskować, że dobra błażejowickie przynosiły wówczas spore zyski.
W świetle wszystkich faktów, które zostały przytoczone powyżej widoczna jest nieprzypadkowość ukrycia skarbu właśnie w Błażejowicach. Ukryty tam skarb posiada więc ciekawe odniesienie do ówczesnej miejscowej sytuacji ekonomicznej[5].
Niestety nie jest możliwe porównanie omawianego odkrycia z innymi podobnymi, ze względu na to, że publikacje większości tego typu znalezisk pozostawiają wiele do życzenia. Istnieje jedynie kilka zespołów opracowanych starannie, gdzie zostały podane cechy groszy, na podstawie których można przeprowadzić konkretne porównania. Na dzień dzisiejszy istnieje potrzeba przeprowadzenia dokładnych badań nad znanymi, nie rozproszonymi znaleziskami, nie tylko groszy praskich, ale i innych skarbów późnośredniowiecznych.
W późniejszym czasie, wyżej zaprezentowane badania mają przyczynić się do odtworzenia złożonego obrazu stosunków pieniężnych na XV wiecznym Śląsku.[6]
[1] E. Piotrowska-Andruszków, „Dział historii”, s. 73
[2] Tamże, s.77
[3] M. Lipowicz, „Średniowieczny skarb w Błażejowicach”, „Nowiny Gliwickie” r.1963, nr22
[4] P. Boroń, Znalezisko groszy z Błażejowic gm. Wielowieś”, [w] Rocznik Muzeum w Gliwicach t. IV, s.159
[5] Tamże, s. 166
[6] Tamże, s.166
Polecamy prace licencjackie - pomoc, wskazówki w pisaniu własnej pracy licencjackiej.