Prace magisterskie i licencjackie o Śląsku

Druga wystawa stała jaka jest obecnie zorganizowana na Zamku Piastowskim nosi tytuł „Sztuka ludowa w zbiorach Muzeum gliwickiego-zdobnictwo w drewnie”.

W kolekcjonerskim profilu Działu Etnografii pierwsze miejsce przez wiele lat zajmowała tradycyjna sztuka ludowa z terenu Górnego Śląska i sąsiadujących z nim regionów.

Wystawa, którą teraz omówię jest wizytówką, urozmaiceniem głównych wystaw jakie dotychczas odbyły się w Zamku piastowskim, a zorganizowane były przez Dział Etnografii Muzeum w Gliwicach. Jej celem jest zaprezentowanie różnorodnych zjawisk mieszczących się w wieloznacznym pojęciu „sztuka ludowa”. Organizatorzy dzięki tej wystawie pragną pokazać, jak ta swoista maestria prostych ludzi, wyrażona przez wytwory artystyczne towarzyszyła człowiekowi przez, całe życie, pełniąc funkcje kulturowe, estetyczne i prestiżowe.

Biorąc pod uwagę fakt, że na wieży zamkowej, gdzie została zorganizowana omawiana wystawa jest stosunkowo mało miejsca, organizatorzy postanowili zaprezentować na wystawie tylko eksponaty wykonane z drewna. Większość pokazanych pamiątek pochodzi z drugiej polowy XIX i początku XX wieku, to znaczy z okresu kiedy za sprawą wysokiego poziomu, dzieła sztuki ludowej weszły na stałe do dorobku kultury narodowej. Rzeczą, na którą chciałbym zwrócić uwagę, jest to, iż omawiana wystawa jest niejako wystawą (co jest nietypowe dla gliwickiego muzeum) ponadregionalną, zaprezentowane przedmioty pochodzą z różnych części kraju.

Ekspozycja została podzielona na trzy części, gdzie każda z nich zorganizowana na jednym z pięter wieży Zamku Piastowskiego. Pierwsze piętro zostało poświęcone rzeźbie. Należy pamiętać, że w kulturze ludowej jest bardzo mało miejsca na przedmioty, które nie są przydatne w życiu codziennym. Z tego powodu tradycyjna rzeźba ludowa przybiera przede wszystkim formę sakralną. Nie znaczy to jednak, że rzeźbiarze ludowi zajmowali się tylko i wyłącznie tematami sakralnymi, ich prace przybierały również formy zabawek czy innych figurek np. jasełkowych.

Wszystko to znajduje odzwierciedlenie w kolekcji prezentowanej na wystawie zorganizowanej we wieży Zamku  Piastowskiego. Wszystkie eksponaty zaprezentowane podczas ekspozycji zostały ułożone w porządku geograficznym począwszy od eksponatów pochodzących z północnej części Górnego Śląska, a kończąc na części południowej naszego regionu. Pośród zaprezentowanych rzeźb zobaczyć można pełen wachlarz prac ludowych charakterystycznych dla regionu śląskiego. Oglądać można dzieła od najbardziej prymitywnych, do skomplikowanych rzeźb kościelnych. Spośród wszystkich prac artystów ludowych najczęściej powtarzającymi się figurami są  Chrystus Ukrzyżowany, Chrystus frasobliwy, Matka Boska z dzieciątkiem i bez niego, Jan Nepomucen- patron chroniący od powodzi i śmierci przez utonięcie oraz Święci Antoni i Florian. Najbardziej charakterystyczną dla regionu śląskiego rzeźbą, przedstawioną na wystawie jest figura Chrystusa Frasobliwego.

Spośród wielu tego rodzaju rzeźb, najbardziej spektakularną jest dziewiętnastowieczna figura wykonana w Łaziskach Górnych. Przybiera ona formę pełną rozmachu i ożywienia, ponadto odznacza się ona płaskim i dekoracyjnym ukształtowaniem płaszcza tworzącego tło dla tronu rzeźby. Wszystkie zaprezentowane eksponaty charakteryzują się smutkiem i spokojem twarzy przedstawionych świętych. Kolory szat utrzymane są w tonacji ciemnobłękitnej i czerwonej. Do najpiękniejszych i najbardziej charakterystycznych eksponatów zaprezentowanych na wystawie należą. Dziewiętnastowieczna rzeźba św. Antoniego z XIX pochodząca z regionu Górnego Śląska, pieta z XVII w. stworzona w Piekarach Śląskich, figura przedstawiająca św. Annę Samotrzecią, wykonaną w Pąkowicach w XIX wieku. oraz charakterystyczna postać „Chrystusa przed Piłatem”, wykonana w nieznanym regionie Górnego Śląska na początku XX wieku.

Poza sztuka sakralną można zobaczyć tak zwane rzeźby monumentalne. Przykładem tu są Wykonane w XVII i XVIII wieku, pochodzące z Gliwic ule figuralne. Spośród zaprezentowanych tego typu dzieł, oglądać można ule w kształcie figur świętych lub zwierząt między innymi lwów czy niedźwiedzi. Obok tych oglądać można tak zwane ule kłodowe, ryzowane lub malowane, zdobione odstraszającymi maskami lub figurami ptaków przybijanymi do uli. Figury te miały na celu odstraszanie z pasieki nieproszonych gości.

Podsumowując tą część wystawy, poza wszystkimi pozytywnymi aspektami, chciałbym zwrócić uwagę na rzecz, która poza moim zachwytem, wzbudza pewne negatywne wrażenia, chodzi tu o organizację wystawy. Osobiście mam co do niej pewne obiekcje, a mianowicie wszystkie eksponaty ułożone zostały w sposób dosyć chaotyczny, przez co w moim odniesieniu zanika geograficzny porządek wystawy, którego zachowanie planowali organizatorzy. Osobiście mogę wytłumaczyć jedynie bardzo małą ilością miejsca na pierwszym piętrze wieży. Poza tym całość prezentuje się niezwykle okazale, a ilość eksponatów pozwala na szczegółowe i dogłębne poznanie polskiego rzeźbiarstwa ludowego.