W Świbiu na cmentarzysku kultury łużyckiej odkrytym w 1936 roku systematyczne prace prowadzone są od roku 1961. Do chwili obecnej odkryto 520 pochówków szkieletowych i ciałopalnych. Dotychczasowe wyniki badań na tym cmentarzysku są niezwykle ciekawe. Odkryto tu różne formy ceramiczne, ozdoby z brązu i żelaza, paciorki gliniane i wyroby z innych surowców, np. z ołowiu.
W wyposażeniu grobów natrafiono na przedmioty, które były wytwarzane w Egipcie, Wschodnich Alpach i na Węgrzech. Na kolejnej z plansz zaprezentowano zdjęcia z eksploracji cmentarzyska w Świbiu, a także profil głowy kobiecej diademem, zawieszkami i naszyjnikiem z brązu. W gablocie umieszczonej poniżej planszy zostały wystawione ozdoby z brązu i żelaza. Na trzeciej planszy, w części wystawy poświęconej kulturze łużyckiej, znajduje się rysunek rekonstruujący sposób osadzenia narzędzi i broni.
W gablocie pokazano narzędzia z żelaza, grot włóczni, grocik strzały, przęślik i radlicę kamienną. Czwarta z plansz poświęcona kulturze łużyckiej, przedstawia mapę kontaktów ówczesnych mieszkańców Świbia z innymi grupami ludności kultury łużyckiej w Europie. W nieco dalej usytuowanej gablocie, znajdują się przedmioty przywiezione z wykopalisk w Świbiu z pośród nich do najbardziej wartościowych należą: naszyjnik z paciorków glinianych, żelazne dłuto, i siekierka wykonana z żelaza. Na kolejnej planszy znajdują się zdjęcia wydmy piaszczystej porośniętej sosnami, na której znajduje się cmentarzysko w Świbiu. Na tej samej planszy zaprezentowano też plan rozmieszczenia grobów na cmentarzysku.
W dwóch małych salkach pod wieżą zostały odtworzone pochówki: szkieletowy i ciałopalny, charakterystyczne dla cmentarzyska w Świbiu.
W pierwszej sali zrekonstruowano grób ciałopalny, w którym składano szczątki ludzkie wcześniej spalone na stosie. Resztki kości umieszczano w popielnicy lub w małej jamie wykopanej w ziemi. Całość przykrywano misą lub plackiem glinianym. W jamie ze spalonymi kośćmi ustawiano różne naczynia, zwane przystawkami. Tak zaprezentowany grób został pokazany w Muzeum w Gliwicach.
W drugiej salce odtworzono grób szkieletowy. Zrekonstruowano tu następujący schemat pochówku: zmarłego składano do jamy grobowej w ubraniu głową na północ, w pozycji wyprostowanej na wznak, z rękami wyciągniętymi wzdłuż ciała. Boki jamy okalano kamieniami. Zmarły otrzymywał wyposażenie składające się z naczyń, stawianych za głową oraz przedmiotów metalowych (ozdoby, narzędzia). Na grobie układano bruk kamienny bądź ustawiano naczynia. Każdy z nagrobków został opisany na odpowiedniej dla niego tablicy.
Wracając do parterowej sali głównej w ciągu ekspozycyjnym, widzimy kolejną planszę na której przedstawiono mapę rozmieszczenia stanowisk kultury łużyckiej na ziemi gliwickiej. W dalszej części sali ustawiono podest, na którym ustawione zostały: misy, garnki, naczynia wazowate, popielnice przykryte pokrywkami i plackami z gliny. Wszystkie z eksponatów znajdujących się na podeście pochodzą z grobowców badanych w Świbiu. Pod oknami umieszczono plansze ilustrujące osadnictwo kultury łużyckiej. Pierwsza z nich przedstawia klasyczną osadę z Biskupina, pochodzącą z VII do V wieku p.n.e., oraz poziomy przekrój domostwa z tego czasu. Na następnych planszach pokazano zdjęcia oraz zabytki z osad ludności kultury łużyckiej terenu gliwickiego. W gablocie zaprezentowano publiczności eksponaty zdobyte podczas wykopalisk prowadzonych w Kamieńcu.
Spośród ciekawszych eksponatów o jakie wzbogaciło się muzeum wskutek badań prowadzonych w Kamieńcu, należy wymienić: tak zwany „skarb brązowy” składający się z dziewiętnastu siekierek z tulejką, grotów oszczepu i sierpa. Skarb datowany jest na IV-V okres epoki brązu. Kopie przedmiotów ze skarbu prezentowane są w gablocie znajdującej się w dalszej części wystawy. Na końcu ciągu ekspozycyjnego, przy samym wyjściu z sali parterowej, umieszczona została gablota z naczyniami pochodzącymi z cmentarzyska w Świbiu. Podziwiać tu można m.in. czarki, czerpaki i miniaturowe naczynia, te ostatnie wydobyto z grobów dziecięcych.
Druga część wystawy dotyczącej pradziejów ziemi gliwickiej, została umieszczona na pierwszym piętrze Zamku Piastowskiego.
W pierwszych wiekach naszej ery ziemie polskie podległy wpływom imperium rzymskiego. W tym czasie przez Polskę przechodził szlak bursztynowy. O kontaktach miejscowej ludności z imperium rzymskim świadczą znaleziska monet rzymskich. W tym okresie, na terenie Śląska wytworzyła się kultura przeworska.
Badania nad nią są obecnie prowadzone na stanowiskach w: Toszku, Starych Gliwicach, Kamieńcu i Łanach Małych.
Ekspozycja na pierwszym piętrze zaczyna się mapą przedstawiającą rozmieszczenie stanowisk kultury przeworskiej i znalezisk monet rzymskich na terenie obecnego powiatu gliwickiego.
W końcu IV i połowie V wieku rozwijała się na Śląsku kultura dobrodzieńska. W pierwszej gablocie na pierwszym piętrze prezentowane są znaleziska odkryte na cmentarzysku w Świbiu na stanowisku czwartym.
Na planszy znajdującej się nad wspomnianą gablotą pokazano plan cmentarzyska ze szczególnym wskazaniem na rozmieszczenie grobów i miejsc znalezisk.
Do pierwszej fazy wczesnego średniowiecza, należy grodzisko w Kamieńcu. Od łatwo dostępnej strony był on otoczony wałem ziemnym licowanym kamieniami, zwieńczonym konstrukcją, otoczonym fosą. Na drugiej z plansz zobaczyć można zdjęcie grodziska od strony rzeki.
W gablocie znajdują się fragmenty zdobionych naczyń, toczonych na kole, Badania prowadzone na górze zamkowej w Toszku, dostarczyły gliwickiemu muzeummateriałów pochodzących z drugiej fazy wczesnego średniowiecza tj. IX-XII wieku. W tym czasie zdobyto wiele ciekawych eksponatów, spośród nich należy wymieć: fragmenty naczyń, żelazne przedmioty takie jak gwoździe, podkowy, okucia drzwiowe kowalskiej roboty. Odkryto też szereg szczątków białej broni, między innymi żelazne bełty do strzał, oraz fragmenty średniowiecznych kuszy. Przedmioty te eksponowane są w trzeciej gablocie, na planszy umieszczonej powyżej widnieje zdjęcie góry zamkowej w Toszku.
Na mapie umieszczonej na czwartej z plansz przedstawione zostało rozmieszczenie tak zwanych gródków, które powstały w XII w.wraz z rozwojem osadnictwa.. W latach 1968-1969 przeprowadzono prace wykopaliskowe na grodzisku w Pławniowicach. Materiał archeologiczny tam wydobyty obfitował przede wszystkim w ceramikę (dzbany i misy pokryte wielobarwnymi polewami oraz kafle garnkowe), ponadto wyroby metalowe, szklane i gliniane. Naczynia ceramiczne ( garnki, dzbany i misy), przywiezione z Pławniowic wszystkie znaleziska można zobaczyć w gablocie.
[ciąg dalszy tej pracy magisterskiej nastąpi…]