Przedmowa
O Śląsku Cieszyńskim pisane dotąd niewiele. W ostatnich czasach pojawiło się kilka broszur, których autorzy starali się przedstawić obraz stosunków społecznych, narodowych lub politycznych na Śląsku. W prasie galicyjskiej i warszawskiej ukazują się dość często artykuły, w których z małymi wyjątkami powtarza się ta sama myśl przewodnia: na Śląsku jest źle, trzeba dzielnicę piastową ratować i zasłaniać przed niebezpieczeństwem. Broszury, drobne rozprawy, artykuły w dziennikach nie wyczerpują tematu. Często pisali je ludzie, którzy przelotnie, chwilowo bawili na Śląsku, lub czerpali materiały ze źródeł niedokładnych i bardzo nielicznych.
Społeczeństwo polskie nie posiada dokładnego pojęcia o stosunkach śląskich; błędne i tendencyjne informacje urabiają fałszywą opinię o stosunkach śląskich, które zasługują na gruntowne poznanie choćby już nie ze względu na trudne warunki, w jakich pozostaje tutejsza ludność polska, ale na owe bardzo znamienne objawy, jakimi przemawia do nas budząca się po wiekach z uśpienia dusza polskiego ludu pracującego.
Walka o szkoły polskie na kresach i w samym ks. Cieszyńskim zwróciła uwagę naszego społeczeństwa na Śląsk, rozwiała u niejednych legendę o słowiańskiej solidarności czeskiej burżuazji, objawiła z lekka bezwzględność niemieckiej nawały. Poza akcją szkolną jednak, która bezsprzecznie należy do najpotężniejszych dźwigni odrodzeniowych i poza tym wszystkim, co na nią się składa, stosunki śląskie posiadają wiele innych ciekawych objawów, niespotykanych gdzie indziej na ziemiach polskich.
W przedstawieniu stosunków społecznych i ekonomicznych opierałem się głównie na publikacjach urzędowych rządu krajowego, centralnej komisji statystycznej, ministerium handlu i.t.d., mniej na prywatnych pracach. Starałem się zebrać jak najwięcej danych, celem dokładnego odtworzenia gospodarki społecznej Śląska i na tym tle przedstawić warunki bytu narodowego i politycznego polskiej ludności. Poza tym czerpałem z własnej znajomości stosunków śląskich.
Wiele spraw mniej wyczerpująco przedstawiłem, niektóre pominąłem zupełnie, jak np. ustosunkowanie stronnictw politycznych polskich, działających na Śląsku. Głównie było moim zamiarem zgromadzić wiele materiału, potrzebnego i w codziennej pracy społecznej na Śląsku i dla zaznajomienia opinii publicznej polskiej z najważniejszymi przejawami życiowymi śląskiej ludności. Śląsk cieszyński nie posiada dotąd dokładnej, wyczerpującej monografii i szkoda wielka, że jej nie posiada.
Nie roszcząc sobie pretensji do wyczerpania przedmiotu, oddaję pracę swą w ręce czytającego ogółu w nadziei, że choć w części zaspokoi niedomagania i braki na tym polu.
Morawska Ostrawa, 22. listopada 1909 r.
Mieczysław Jarosz