prace dyplomowe

prace dyplomowe o Śląsku

Przed pierwszą gwiazdką – śląskie Boże Narodzenie

5/5 - (4 votes)

Lekcje muzealne to zajęcia edukacyjne, które odbywają się w muzeach. Celem tych zajęć jest zapoznanie uczniów z różnymi aspektami historii, sztuki i kultury poprzez bezpośredni kontakt z eksponatami. Lekcje muzealne mogą obejmować zwiedzanie wystaw, warsztaty artystyczne, prezentacje i dyskusje. Są one często wykorzystywane jako uzupełnienie nauczania szkolnego i mogą pomóc uczniom zrozumieć i zapamiętać wiedzę na temat różnych zagadnień.

Lekcja prowadzona jest w okresie przedświątecznym w oparciu o zmieniony wystrój wystawy stałej -na ten czas prezentowany jest świąteczny wystrój XIX- wiecznej chaty chłopskiej z przygotowanym stołem wigilijnym oraz przygotowania do wieczerzy wigilijnej w kuchni i izbie domu robotniczo-chłopskiego z początków XX wieku. Omawiane są sposoby zdobienia mieszkania w tym okresie, akcesoria związane ze stołem wigilijnym i tradycyjne potrawy charakterystyczne dla Śląska oraz innych regionów Polski. Uczestnicy zapoznawani są z historią choinki, znaczeniem śląskiej szopki 'betlejki’ oraz z szeregiem wierzeń, nakazów i symboli związanych z Bożym Narodzeniem. Prezentowane są dawne – głównie papierowe – ozdoby choinkowe z możliwością samodzielnego ich wykonywani przez uczestników lekcji.

Lekcje muzealne niejednokrotnie odbywają się także w formie wycieczek do miasta, niestety w naszym muzeum należy to do rzadkości . Organizowane są one z nastawieniem na oglądanie miejskich zabytków. W Gliwicach wycieczki przede wszystkim oprowadza się po stanowiskach archeologicznych usytuowanych na Starym Mieście.

Podczas takich lekcji dzieci oglądają to co wcześniej już znały, a na co nie zwracały wcześniej szczególnej uwagi. Podczas wycieczek pracownicy wybierają szczególne, wyspecjalizowane tematycznie miejsca, przez co przybliżają młodemu odbiorcy to, o czym wcześniej nie wiedział. Na tego typu lekcjach dzieci same starają się określać np. styl budowli, ich pierwotne przeznaczenie, opowiadają poznane wcześniej historie związane ze zwiedzanymi zabytkami. Istotną sprawą pozostającą już w gestii nauczyciela jest swobodne powtórzenie z dziećmi wiedzy zdobytej podczas lekcji muzealnych.

600 lat temu w Gliwicach

5/5 - (4 votes)

Czas trwania dwa dni. Autorzy scen pracownicy Muzeum w Gliwicach, wykonawcami były dzieci ze S.P. nr 5 w Gliwicach. Odbiorcy: V i VI klasa ze S.P. nr 1,5,15,18,27,41,40,9. Frekwencja: 350 dzieci. Na inscenizację złożyło się 7 scenek na stałej ekspozycji, komentarz narratora uaktywniający widzów, oraz zabawy, a także pokaz wyrobów przemysłowych. Zakres tematyczny warsztatów: powstanie miasta, lokalizacja, wygląd średniowiecznego grodu na przykładzie Gliwic, ówczesne rzemiosło, rycerze i wojny oraz życie w kupieckim domu.

„Średniowieczne warsztaty rzemieślnicze”

Czas trwania dwa dni. Organizatorzy pracownicy muzeum oraz S.P. nr 5 Uczestnicy: klasa V S.P. nr 4,5,9,18,20,23,29,37 oraz szkoła specjalna z Pyskowic. Frekwencja: 321 dzieci. Opis imprezy: zainscenizowanie scenek: „targowisko średniowieczne”, „kuźnia kowalska” i „pracownia garncarska”.

Całość kończył komentarz podsumowujący wraz z pokazem przeźroczy. Na koniec uczestnicy wzięli udział w konkursie plastycznym.

„Radiowe spotkania z zabytkami”

Czas trwania lipiec i sierpień, co tydzień w środę. Organizatorzy: muzeum i radio „Plus” Frekwencja: 120 dzieci. Charakter: cotygodniowe oprowadzanie po mieście, zapowiadane i propagowane przez radio „Plus” skierowane do wszystkich zainteresowanych osób. W przeddzień spotkania osoba oprowadzająca wprowadzała słuchaczy w temat, który był omawiany podczas spotkania.

„Akcja zaproszenia na wystawę jubileuszową (90 lat istnienia muzeum}” Czas trwania dwa dni. Organizatorzy Muzeum i III LO w Gliwicach wykonawcy 7 osób z Liceum w Gliwicach. Frekwencja: 250 osób. Młodzież w kostiumach nawiązujących do strojów z lat 20,30,40,50, wręczała zaproszenia i plakaty pracownikom gliwickich urzędów oraz przechodniom na Rynku i głównej ulicy Zwycięstwa.

Gliwice w dawnym dokumencie

5/5 - (4 votes)

Scenariusz do niej przygotowała Ewa Piotrowska-Andruszków, ona była także komisarzem wystawy. Oprawę plastyczną przedsięwzięcia powierzono Adamowi Halce. Impreza odbyła się ona na Zamku Piastowskim w Gliwicach. Na tą ekspozycję zwróciłem uwagę, ponieważ na jej podstawie przygotowywane były lekcje muzealne.

Łącznie zorganizowano zajęcia z 141 grupami. Ponadto w czasie jej trwania przeprowadzono 6 odczytów dla 104 słuchaczy.[1]

Niniejsza wystawa była pod względem historycznym najwartościowszą spośród wszystkich omawianych przeze mnie w pracy. Zaprezentowano na niej najważniejsze dla historii Gliwic dokumenty. Najcenniejszym spośród wszystkich eksponatów był dokument, na mocy którego Katarzyna księżna oświęcimska potwierdziła sprzedaż połowę wsi Szobiszowice. Akt ten został wydany w 1403 roku i jest to najstarszy obecnie zachowany dokument dotyczący spraw miasta Gliwice. Kolejnym ciekawym eksponatem zaprezentowanym ma wystawie był wydany w 1475 roku dokument, w którym książę Henryk Ziębicki oficjalnie potwierdza, wcześniej już nadane prawa magdeburskie dla miast Bytom i Gliwice.

Kolejnych kilkanaście pokazanych aktów prawnych pochodzi z XVI i XVII w. i dotyczy zatwierdzenia przez radę miejską artykułów porządkowych. Bardzo interesujące jest to, że pośród zaprezentowanych dokumentów są akty z lat 1567,1580,1589 wystawione przez cesarzy Ferdynanda I i Rudolfa II, dotyczyły one dzierżawy dóbr kameralnych miastu Gliwice. Ponadto na wystawie zostały pokazane księgi cechowe pochodzące z XVI-XVII w., księgi miejskie i ławnicze, rachunki rzemieślników gliwickich, świadectwa cechowe, skrzynki cechowe, mapy, plany miasta oraz widoki Gliwic z końca XVII, XIX i początku XX w.

Wystawa ta pozwoliła na pokazanie szerokiej publiczności dokumentów, które ze względów konserwatorskich niezwykle rzadko mogą być wystawiane na ekspozycjach.

Łącznie na zaprezentowano 71 eksponatów ze zbiorów Muzeum w Gliwicach oraz Państwowego Archiwum w Katowicach oddział w Gliwicach.[2]

Ostatnią wystawę na jaką chciałbym zwrócić uwagę, to ekspozycja która została otwarta na Zamku Piastowskim zaraz po przekształceniu go w oddział Muzeum w Gliwicach i trwa do dnia dzisiejszego.

Obecnie oddział gliwickiego muzeum przeznaczony jest na wystawę stałą poświęconą Ziemi gliwickiej, od zarania jej wieków do czasów współczesnych. Przedstawia ona w najogólniejszym zarysie rozwój osadnictwa w na omawianym terenie, od schyłku epoki paleolitu do czasów nowożytnych, oraz dzieje ziemi gliwickiej od XIII w. do roku 1945.

Przedstawiony na wystawie obraz w pełni dokumentuje związki Śląska z resztą ziem polskich na przestrzeni dziejów. Odrębną wystawą jest ekspozycja w wieży Zamku Piastowskiego pt. „Sztuka ludowa w zbiorach Muzeum- zdobnictwo w drewnie” Wystawy adresowane są głównie do młodzieży, a jej chronologiczny charakter posiada duże walory dydaktyczne.

[1] E. Piotrowska-Andruszków, E. Dębowska, K. Goczał, B. Kubit, A. Kwiecień, J. Wnuk, H. Wojciechowska, „Wystawy Muzeum w Gliwicach w latach 1997 i 1998”, [w] Rocznik Muzeum w Gliwicach tom XIV, Gliwice 1999, s.316

[2] Tamże s. 316

Do ślubu na czarno? – Śląski strój ludowy

5/5 - (5 votes)

Śląski strój ludowy to zestaw ubrań noszonej przez mieszkańców Górnego Śląska, który był charakterystyczny dla regionu w XIX i na początku XX wieku. Strój ten składa się z kilku elementów, w tym:

Koszula – tradycyjnie jest to koszula biała, z długim rękawem i kryta guzikiem lub haftem.
Spódnica – jest to zwykle długa, zwężająca się ku dołowi spódnica, często z falbanami lub frędzlami.
Chusta – jest to duża chusta noszona przez kobiety, która jest zakładana na głowę i związywana pod szyją.
Czapka – jest to charakterystyczna dla Śląska czapka z futerkiem, noszona przez mężczyzn.
Kostium – jest to zestaw składający się z kamizelki i spodni, noszony przez mężczyzn, z kamizelką wykonaną z tkaniny w kolorach czerwonym, niebieskim lub zielonym.
Buty – mężczyźni noszą tradycyjne, skórzane, wysokie kierpce, kobiety noszą wysokie trzewiki lub kozaki.

Strój ten jest już rzadko spotykany na co dzień, jednak nadal jest noszony podczas różnych imprez i uroczystości regionalnych, takich jak festyny, karnawały, pokazy i parady.

Śląski strój ludowy, znany również jako „śląski łoblycz”, jest nieodłącznym elementem kultury i tożsamości regionalnej Górnego Śląska. Jego bogata historia i różnorodność odzwierciedlają skomplikowane losy tego regionu, gdzie wpływy polskie, czeskie, niemieckie i austriackie przenikały się przez wieki, kształtując unikatowy charakter stroju. Tradycyjny śląski strój ludowy był noszony przez mieszkańców wsi i miast głównie na uroczystości, święta kościelne oraz rodzinne. Jego symbolika, kolory i bogactwo detali stanowią świadectwo tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Historia i tło kulturowe śląskiego stroju ludowego

Początki śląskiego stroju ludowego sięgają czasów średniowiecza, kiedy to wieśniacy i mieszczanie nosili ubrania codzienne, które z czasem przekształcały się w bardziej wyrafinowane, odświętne stroje ludowe. Choć strój ten ewoluował na przestrzeni wieków, zachowując jednocześnie swoje charakterystyczne cechy, największy rozwój i krystalizacja jego formy nastąpiły w XVIII i XIX wieku. W tym okresie, kiedy Śląsk był pod wpływem państw Habsburgów i Prus, lokalne tradycje ubioru zaczęły się odróżniać od innych regionów.

Śląski strój ludowy, choć w swoich zasadniczych formach był podobny na całym terenie Górnego Śląska, różnił się w zależności od regionu. Można wyróżnić kilka odmian stroju w różnych częściach Śląska, w tym na Opolszczyźnie, w okolicach Rybnika, Pszczyny, Bytomia czy Gliwic. Każdy z tych podregionów wprowadzał swoje własne niuanse do tradycyjnych ubiorów, zarówno w kolorystyce, jak i detalach, takich jak zdobienia czy formy nakryć głowy.

Elementy kobiecego stroju śląskiego

Tradycyjny kobiecy strój śląski jest bogaty w detale, a jego poszczególne elementy mają głębokie znaczenie symboliczne. Najbardziej charakterystyczną cechą tego stroju jest jego barwność i warstwowość, co nadawało mu szczególnie efektowny wygląd podczas uroczystości. Współczesne rekonstrukcje stroju ludowego często odwołują się do tradycji z XIX wieku, kiedy to osiągnął on swoją najbardziej rozpoznawalną formę.

Suknia i zapaska

Głównym elementem kobiecego stroju była suknia, często o jaskrawych barwach, takich jak czerwień, granat czy zieleń, która była uzupełniana przez białą bluzkę z bufiastymi rękawami i zdobioną koronką. Na suknię nakładało się zapaskę (fartuch), która pełniła zarówno funkcję ozdobną, jak i praktyczną. Zapaska była zazwyczaj wykonana z materiału kontrastującego z suknią, bogato zdobiona haftami, koronkami, a czasem nawet srebrnymi lub złotymi nićmi.

Gorset

Gorset, zwany również „brustą”, był ważnym elementem kobiecego stroju. Zazwyczaj noszony na bluzkę, często był bogato haftowany i zdobiony paciorkami, koralikami oraz wstążkami. Gorset podkreślał talię i nadawał sylwetce elegancki, wyprostowany wygląd. W niektórych regionach Śląska kobiety nosiły gorsety w intensywnych kolorach, takich jak purpura, burgund czy ciemny granat, które kontrastowały z bielą bluzki i koronek.

Nakrycie głowy

Nakrycie głowy odgrywało kluczową rolę w stroju śląskich kobiet. W zależności od wieku, statusu społecznego czy stanu cywilnego, kobiety nosiły różne formy nakryć głowy. Młode, niezamężne dziewczęta często nosiły wianki z kwiatów, natomiast zamężne kobiety zakładały czepce. Czepek, zdobiony haftami i koronkami, był symbolem statusu małżeńskiego i ważnym elementem obrzędowości weselnej. W niektórych regionach Śląska czepce były noszone codziennie, podczas gdy w innych tylko na specjalne okazje.

Biżuteria i dodatki

Biżuteria była istotnym elementem kobiecego stroju, szczególnie w formie ozdobnych korali. Najczęściej noszono czerwone korale, które miały nie tylko funkcję estetyczną, ale także symboliczną – wierzono, że chronią one przed złymi mocami. Do biżuterii dołączano również złote broszki, często w formie krzyża, oraz haftowane rękawiczki i chusty, które dopełniały całość stroju.

Elementy męskiego stroju śląskiego

Męski strój śląski był mniej barwny i bogaty niż kobiecy, ale również charakteryzował się wyjątkową estetyką i starannością wykonania. Główne elementy męskiego stroju to kamizelka, spodnie, koszula oraz kapelusz.

Koszula i kamizelka

Mężczyźni nosili białe, bawełniane koszule, które były podstawą ich stroju. Koszula była zazwyczaj prosta, lecz zdobiona w delikatny sposób, na przykład haftem na mankietach lub kołnierzu. Na koszulę zakładano kamizelkę, która była najbardziej charakterystycznym elementem męskiego ubioru. Kamizelka była zwykle wykonana z ciemnych materiałów, takich jak granat, zieleń czy czerń, i często zdobiona złotymi lub srebrnymi guzikami.

Spodnie i pas

Spodnie mężczyzn były długie, wykonane z wełnianych materiałów, często w ciemnych kolorach. Do spodni zakładano szeroki pas, który nie tylko podtrzymywał odzież, ale także pełnił funkcję dekoracyjną. W pasie mężczyźni nosili również narzędzia lub małe przedmioty, takie jak noże czy fajki, które były nieodłącznym elementem ich codziennego życia.

Nakrycie głowy

Kapelusz stanowił istotny element męskiego stroju. Wykonany z filcu, kapelusz często był ozdobiony wstążkami lub piórami. W zależności od regionu kapelusze miały różne formy – od szerokich rond po bardziej stożkowe kształty.

Współczesne znaczenie śląskiego stroju ludowego

Współcześnie śląski strój ludowy rzadko jest noszony na co dzień, ale nadal odgrywa ważną rolę w życiu mieszkańców regionu. Jest on zakładany na specjalne okazje, takie jak dożynki, festyny, obchody świąt kościelnych czy ważne wydarzenia rodzinne, takie jak śluby. Ponadto, śląski strój ludowy jest dumnie prezentowany podczas festiwali folklorystycznych oraz w muzeach etnograficznych, gdzie stanowi element dziedzictwa kulturowego.

Dzięki rekonstrukcjom i badaniom nad historią śląskiego stroju ludowego, tradycja ta jest nadal pielęgnowana i promowana przez różne organizacje regionalne oraz zespoły folklorystyczne, które dbają o zachowanie lokalnych zwyczajów i ubiorów. Stroje te stanowią świadectwo nie tylko kunsztu rzemieślników, ale także tożsamości mieszkańców Śląska.

Śląski strój ludowy jest bogatym i wielowarstwowym elementem dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska. Jego różnorodność, zarówno w kroju, jak i zdobieniach, odzwierciedla złożoną historię tego regionu. Współczesne rekonstrukcje oraz działania promujące tradycje śląskie sprawiają, że mimo upływu czasu strój ten nadal żyje i jest ważnym symbolem regionalnej tożsamości.

Propozycja lekcji historii

„Do ślubu na czarno? – Śląski strój ludowy”

Ukazanie bogactwa i zróżnicowania stroju ludowego z terenu Górnego Śląska. Mało kto wie, że tradycyjnie panna młoda szła do ślubu ubrana na czarno. W trakcie lekcji prezentowane są stroje ludowe państwa młodych oraz poszczególne elementy – wraz z nazwami gwarowymi – strojów kobiecych i męskich. Za przykład służą stroje prezentowane na wystawie stałej oraz fragmenty nagrania video.

„Od adwentu do sobótki – rok obrzędowy na Górnym Śląsku”

Lekcja prowadzona jest w oparciu o przeźrocza. Obejmuje ona wszystkie najważniejsze w kulturze ludowej święta kościelne i świeckie, zwyczajowe zachowania, wierzenia i akcesoria. Szczególną uwagę poświęcono obrzędowości Bożego Narodzenia oraz wiosenno-wielkanocnej. Omawiane są wróżby andrzejkowe, obrzędowość wigilijna, zwyczaj kolędowania, wodzenia niedźwiedzia zapustnego, topienia marzanny, zdobienia kraszanek, konnego objeżdżania pól i inne. Na zakończenie uczestnicy wypełniaj ą karty zadań.

Lekcje przeznaczone są dla uczniów starszych klas szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych.

Lekcje muzealne muzeum w Gliwicach

5/5 - (6 votes)

Lekcje muzealne są ważnym narzędziem do rozwijania kompetencji kluczowych, takich jak myślenie krytyczne, rozumienie kontekstów i rozwiązywanie problemów. Poprzez bezpośredni kontakt z eksponatami, uczniowie mogą rozwijać swoją wiedzę i zrozumienie różnych aspektów historii, sztuki i kultury. Lekcje muzealne także pomagają uczniom rozwijać umiejętności twórczego myślenia i wyrażania siebie poprzez różne formy sztuki.

Lekcje muzealne mogą być również dostosowane do różnych grup wiekowych i poziomów edukacyjnych. Mogą one obejmować zwiedzanie wystaw, warsztaty artystyczne, prezentacje i dyskusje. Mogą one być również zintegrowane z programem nauczania szkolnego, aby uzupełnić i rozszerzyć wiedzę uczniów.

Ponadto, lekcje muzealne mogą być również przyjazne dla rodziców i rodzeństwa, ponieważ muzea często oferują specjalne programy i wystawy dla różnych grup wiekowych. To pozwala rodzicom i rodzeństwu na wspólne zwiedzanie i uczestniczenie w zajęciach edukacyjnych.

Wreszcie lekcje muzealne mogą być również przydatne dla nauczycieli, ponieważ mogą oni wykorzystać wiedzę i doświadczenie pracowników muzeów, aby pomóc im rozwijać swoje lekcje i uczyć uczniów.

podsumowanie pracy magisterskiej

Podsumowując można stwierdzić, iż największa wartość lekcji muzealnych polega na tym, ze stanowią one doskonałe uzupełnienie podstawowego programu szkolnego, a co za tym idzie, powinny być one ściśle z nim koordynowane. Ważnym i nieodzownym punktem zajęć są eksponaty ilustrujące lekcje. Istotną sprawą , na którą należy zwrócić uwagę jest to, że lekcje muzealne dają jedynie wtedy wymierny i w pełni oczekiwany skutek jeżeli szkoła systematycznie współpracuje z muzeum, a wszystkie lekcje stanowią jedną całość.

Inną z form przekazywania wiedzy propagowaną przez Muzeum w Gliwicach jest inscenizacja. Najbardziej rozpowszechnioną tego typu formą jest inscenizacja historyczna. Corocznie dział historii wraz z gliwickim szkołami przygotowuje różne rodzaje inscenizacji.

Warsztaty te są artystyczną formą spektaklu, której celem jest przetworzenie zamysłu w widowisko sceniczne. Pracownicy muzeum wraz z nauczycielami gliwickich szkół za pomocą scenografii dialogu i kostiumów ożywiają muzealną scenografię tak aby w sposób sugestywny opowiedzieć o najdawniejszych dziejach.

Inscenizacja muzealna w przeciwieństwie do pozostałych form pedagogicznej działalności muzeów, pozwala młodzieży na praktyczne wykazanie wiedzy zdobytej, podczas wcześniejszej nauki i prób. Poza tym mądrość w tej formie jest przekazywana przez dzieci i ma trafiać do ich rówieśników, co za tym idzie, jest ona przez nich łatwiej przyswajana. Istnieje jeszcze kilka innych pozytywnych cech takiego przekazu wiedzy. Przede wszystkim duże efekty w nauczaniu osiągają dzieci, które grają role w inscenizacji. Już sam fakt występu przed publicznością działa na nie mobilizująco, przez co łatwiej jest im nauczyć się danego tematu. Ponadto robią to one z nieukrywaną przyjemnością, co też ułatwia naukę. Należy też zwrócić uwagę na jeden z najbardziej wartościowych walorów dydaktycznych mianowicie poglądowość. Bardzo istotny jest to, że dzieci mają bezpośredni kontakt z autentycznym materiałem.

W Gliwicach zorganizowano łącznie kilkanaście inscenizacji. Poniżej prezentuję dane dotyczące kilku z nich. Są to inscenizacje, które cieszyły się największym zainteresowaniem

„500 lat temu w Gliwicach”

Czas trwania 2 dni. Wykonawcy dzieci ze szkolnego teatrzyku „Bajka” przy S.P. nr 5. Adresaci warsztatów to uczniowie klas V i VI SP 40,23,27,19,5,28,18,24,34 oraz nr 28 w Zabrzu. Frekwencja: 350 dzieci

„Vincent van Gogh – życie i twórczość”

Prezentacja twórczości artysty, inspiracji i oddziaływania jego twórczości na malarstwo XX wieku. Analiza wybranych dzieł wykład z przeźroczami. Lekcja adresowana jest do uczniów szkół średnich.

„Kubizm – inne spojrzenie na rzeczywistość”

Omówienie kierunku artystycznego, głównych przedstawicieli oraz technik artystycznych, którymi posługiwali się artyści. Prezentacja oddziaływania kierunku na sztukę XX w. Wykład z przeźroczami. Lekcja przeznaczona jest dla uczniów szkół średnich.

Kolejna część opisywanych przeze mnie zajęć proponowana jest przez dział etnografii.

„Drewniana chata – murowany dom czyli wieś podgliwicka w XIX i XX w”

Lekcja prowadzona jest w oparciu o wystawę stałą Muzeum w Gliwicach. Omawiana jest tradycyjna zabudowa wsi śląskiej w XIX wieku, wnętrze izby wiejskiej z tego okresu oraz wnętrza mieszkalne domów chłopskich i robotniczych z początku XX w. Uczestnicy zapoznani zostają również z nieużywanymi dziś sprzętami domowymi takimi jak skrzynie malowane, żarna, kołowrotki, pralka drewniana, maselnica i in. Na zakończenie uczestnicy wypełniają karty zadań, które stanowią podsumowanie i utrwalenie przekazanych wiadomości.

„Rolnictwo czy rzemiosło – zajęcia ludności wiejskiej XIX-XX w”

Lekcja prowadzona w oparciu o fragmenty wystawy stałej prezentujących pracę na roli – od orki po zbiór i obróbkę zboża – tradycyjną hodowlę oraz zajęcia dodatkowe ludności wiejskiej XIX i XX w.: pszczelarstwo, kowalstwo, stolarstwo, szewstwo, wikliniarstwo. Prezentowane są warsztaty rzemieślnicze wraz ze specjalistycznymi narzędziami. Na zakończenie uczestnicy wypełniaj ą karty zadań.