Czwarty z rozdziałów mojej pracy [magisterskiej] chciałbym poświęcić tej części działalności muzeów, dzięki, której te placówki mają sens bytu, tej która daje nam odwiedzającym te placówki najwięcej satysfakcji, a mianowicie wystawiennictwu. Na wstępie przytoczyć definicję wystawy, która w tym rozdziale odegra kluczową rolę i tak: według „Słownika języka polskiego” definicja wystawy brzmi następująco:
„Wystawiony na pokaz zbiór wytworów działalności człowieka w jakiejkolwiek dziedzinie lub okazów przyrody (…)”[1].
Drugą definicję wystawy wybrałem z zasobów internetowych i tak:
„Zorganizowany i wyreżyserowany wg przygotowanego scenariusza czasowy pokaz dzieł sztuki (dawnej lub współczesnej), przedmiotów artystycznych., dzieł sztuki użytkowej; w szerszym znaczeniu także czasowy pokaz różnych przedmiotów, wyrobów, zwierząt, roślin, okazów natury itp.; w. dzieł sztuki mogą być poświęcone wybranemu działowi (malarstwo, rzeźba, grafika, fotografika), problemowi, okresowi hist, tematowi, jednemu twórcy (w. indywidualna, w. retrospektywna, obejmująca całokształt jego twórczości) lub grupie twórców (w. zbiorowa)”[2].
Obydwie definicje ujmują sens rzeczy, o której mowa w rozdziale. Niemniej jednak chciałbym dokonać jeszcze podziału wystaw, gdyż jest to sprawa dosyć istotna jeżeli chodzi o omawiany temat. Spośród szeroko rozumianych wystaw należy przede wszystkim wyróżnić cztery ekspozycje, które najczęściej funkcjonują w muzeach.
Pierwszą z nich jest wystawa stała najbardziej kosztowna i pracochłonna w związku z tym najczęściej organizowana z zamiarem pozostawienia jej dla zwiedzających na okres co najmniej kilku lat, drugim typem wystawy jest wystawa czasowa poza okresem prezentacji zbiorów różni się ona od wystawy stałej charakterem, to znaczy ma ona na celu przyciągnięcie w miarę krótkim czasie jak najwięcej odbiorców, w efekcie tego powinna być ona ciekawa i w miarę możliwości łatwo dostępna dla odbiorcy, powinna być różnorodna, a jej oprawa efektowna. Trzecim rodzajem są wystawy objazdowe czyli takie, które organizowane są poza siedzibą główną muzeum. Mają one na celu zaprezentowanie dorobku muzealnego poza miastem, regionem czy nawet krajem. Z wystawami wyjazdowymi ściśle związane są wystawy oświatowe- czwarty typ wystaw, do których chciałbym nawiązać. Są to ekspozycje przygotowane z głównie myślą o placówkach pedagogicznych najczęściej szkołach[3].
Od początku w gliwickim muzeum przywiązywano dużą wagę do wystawiennictwa. Pierwszą wystawę w historii placówki zorganizowano 18 lutego 1906 roku w budynku SP nr IV w Gliwicach. Powojenną działalność muzeum zapoczątkowała ekspozycja otwarta 18 grudnia 1946 roku.
W sumie w dziewięćdziesięciotrzyletniej (1905-1998) historii muzeum zorganizowano ok. osiemset wystaw o różnym charakterze, łącznie odwiedziło je ok. 2 081 339 osób. Na przestrzeni tak długiego czasu trudno jest stwierdzić czy taka frekwencja jest zadawalająca[4].
Według badań, jakie ostatnio zostały przeprowadzone, w latach 1997-98 odbyło się 40 wystaw, z czego 6 to wystawy stałe, 33 wystawy czasowe oraz jedna wystawa wyjazdowa, która odbyła się w Dessau w Niemczech. Łącznie wystawy odwiedziło 21339 zwiedzających[5].
Jak już wielokrotnie wspominałem, w muzeum dużą uwagę przywiązuje się do działalności pedagogicznej. Wiele ze zorganizowanych wystaw miało charakter edukacyjny. Dzięki temu dzieci, młodzież i dorośli mogli dogłębniej poznać przeszłość swojego regionu. W tym miejscu należy nadmienić, że w gliwickiej placówce niemalże wszystkie wystawy mają charakter regionalny. Można powiedzieć, że Muzeum w Gliwicach jest swoistą skarbnicą wiedzy o przeszłości lokalnej.
Spośród wielu wystaw, jakie zostały zorganizowane w muzeum, moją uwagę zwróciły te ekspozycje, na których zaprezentowano historię regionu gliwickiego. Wystawy, które niżej opisałem wybrałem ze względu na to, że wydały mi się one najciekawsze, najlepiej zorganizowane. Uważam, że te właśnie ekspozycje najdogłębniej poruszyły temat przeszłości regionu. Pozwoliły odwiedzającym w obrazowy sposób poznać dzieje Gliwic i ich okolic.
Pierwsza z wystaw, przybliża odbiorcom najbardziej zamierzchłą historię regionu. Została ona zorganizowana jako wystawa czasowa i odbyła się w dniach od 29.09 1997 do 01.03. 1998 roku. Miejscem ekspozycji był Zamek Piastowski w Gliwicach. Scenariusz wystawy został przygotowany przez Panią mgr Halinę Wojciechowską. Oprawą plastyczną zajęli się Adam Halka oraz
Radosław Polaczkiewicz. Łącznie wystawę odwiedziło ok 5066 osób, z tego 1520 indywidualnie, a 3546 w zorganizowanych grupach.
[1] Mieczysław Szymczak, Słownik Języka Polskiego t.III,Warszawa1981, s. 851
[2] encyklopedia.interia.pl/haslo?hid=113492
[3] Damian Recław, 90 lat Muzeum w Gliwicach, s.22-23
[4] Tamże,s.23
[5] Grażyna Przybył, Sprawozdanie z działalności Muzeum w 1997 i 1998 roku,[w] Rocznik Muzeum w Gliwicach tom XIV, Gliwice 1999, s. 299-302